2 lutego święcono i świeci się świece zwane gromnicami. Po powrocie do domu gospodarz naznaczał dymem z gromnicy znak krzyża na głównej belce domu tzw. pułapie, co miało chronić chatę od gromów. Na wsi polskiej istniał zwyczaj symbolicznego podpalania dzieciom końcówek włosów, aby nie bały się burz i grzmotów. Gromnice zapalano zawsze w czasie burzy, aby chroniła od uderzenia piorunu. Gromnicę zapalano także w ważnych momentach życia, szczególnie w czasie odejścia, podawano ją do ręki umierającemu.
Wierzno, że Matka Boska Gromniczna chroni przed atakami wilków.
„Obok mrozów ciężką plagę stanowiły wilki, szczególnie agresywne w tym okresie rozpoczętej rui. Biada, komu droga wypada nocą, a bywało niebezpiecznie wyjść z chaty o zmierzchu. Stada okrutnych rabusiów wpadały do wsi, podkopywały się pod chlewy i obory, ślepiami błyskały w mroku. Strach, strach. Bezradni wobec tej i ciągłości szkód ludzie wsiowi zwracali się o ratunek do Najmiłosierniejszej Instancji, Matki Boskiej Gromnicznej. Stare legendy ukazują nam Panią Niebieskiego Dworu z gromnicą zapaloną w dłoni, strzegącą chat przed wilkami pośród mroźnej zawieruchy. To znów głody i zły wilk, postrach okolicy, zdąża pokornie świętymi śladami, już obłaskawiony. Pani Gromniczna ratuje sierotkę zabłąkaną w boru, rozpędzając stado wilków gotowe pożreć dziewczynkę”.
Z. Kossak, Rok polski, Warszawa 2017, s. 34.
Powiedzenia związane ze Świętem Matki Boskiej Gromnicznej:
- Na gromnice masz zimy połowice.
- Na Gromnice łataj chłopie rękawicę.
- Gdy w Gromnice dzień pogodny, będzie roczek płodny i miodny.
- Gdy w Gromnice mróz, będzie dużo zbóż.
- Gdy w Gromnice roztaje, będą marne urodzaje.
- Gdy na Gromnice z dachu ciecze, zima jeszcze się powlecze.
- Gdy słońce świeci jasno na Gromnice, to przyjdą większe mrozy i śnieżyce.
- Gdy gromnice patrzą ze śniegu, wiosna przyjdzie nam w szeregu.
- ale gdy się jaśnie świecą, nie tak prędko spiekę wzniecą.
- Gdy w gromnice pięknie wszędzie, tedy dobra wiosna będzie.
- Gdy w gromnicę słonko grzeje, śnieg i lud dość plag nam daje.
- Gdy na gromnicę mróz, schowaj sanie, szykuj wóz.
- W dzień panny gromnicznej, bywaj zdrów mój śliczny
- Na święto gromnicy napije się bydło na ulicy.