Mapa: „Pierworys pomiaru dóbr Gołąb i Bałtów” 1845 rok, Archiwum Państwowe w Radomiu.
„Ta wieś należy do Gołębia”, nie znajdował się w niej folwark. Budynkami należącymi do majątku Starostwa Niegrodowego Gołąb były tylko mała karczma, cegielnia i młyn. W tej wsi mieszkało tylko trzech bogatszych chłopów, którzy posiadali półłanek, oddawali daniny i płacili czynsze oraz byli zobowiązani do odrabiania pańszczyzny. Dla porównania w tym samym czasie w Gołębiu mieszkało 61 takich chłopów.
Mieszkańcy wsi Wólka Gołębska w 1765 roku to przede wszystkim zagrodnicy i chałupnicy zobowiązani do pracy w dobrach należących do Starostwa Niegrodowego Gołąb. Imienny wykaz mieszkańców Wólki został opublikowany w inwentarzu z 1765 roku.
Mieszkańcy Wólki Gołębskiej w 1765 roku
W tym czasie w Wólce Gołębskiej mieszkało tylko trzech chłopów posiadających półłanek:
1. Michał Walaszek – posiadał jeden półłanek i dwa ogrody, zobowiązany był do pańszczyzny ciągłej w wymiarze 1 i 1/2 dnia tygodniowo, ponadto oddawał daniny w wymiarze rocznym: 3 ćwierci żyta, 1 ćwierć i 2 miarki pszenicy, 1 korzec owsa, 1 i 1/2 kapłonów, 15 sztuk jaj, 2 ćwierci chmielu i płacił 15 groszy czynszu.
2. Walek Gębala (nazwisko zapisane jako Gembala) z bratem – posiadali jeden półłanek i cztery ogrody, zobowiązani byli do pańszczyzny ciągłej w wymiarze 1 i 1/2 dnia tygodniowo, ponadto oddawali daniny w wymiarze rocznym: 3 ćwierci żyta, 1 ćwierć i 2 miarki pszenicy, 1 korzec owsa, 1 i 1/2 kapłonów, 15 sztuk jaj, 2 ćwierci chmielu i płacili 15 groszy czynszu.
3. Matus Bąkała – posiadał jeden półłanek i dwa ogrody, zobowiązany był do pańszczyzny ciągłej w wymiarze 1 i 1/2 dnia tygodniowo, ponadto oddawał daniny w wymiarze rocznym: 3 ćwierci żyta, 1 ćwierć i 2 miarki pszenicy, 1 korzec owsa, 1 i 1/2 kapłonów, 15 sztuk jaj, 2 ćwierci chmielu i płacił 15 groszy czynszu.
Zagrodnicy
Posiadali zagrodę, czyli chałupę z podwórkiem i zabudowaniami, mały kawałek ziemi, co nie zawsze wystarczało na utrzymanie rodziny, dlatego najmowali się do różnych prac.
1. Michał Bernat – posiadał 1/2 zagrody, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 3/4 dnia w tygodniu.
2. Paweł Szewc – posiadał 1/2 zagrody, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 3/4 dnia w tygodniu.
3. Adam Bernat – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
4. Paweł Rułka (nazwisko zapisane jako Rurka) – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
5. Wojtek Osiak – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
6. Adam Matysiak – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
7. Józef Antoniak – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
8. Józef Forcyk – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
9. Tomasz Kijak – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
10. Jan Kamola – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
11. Jan Forcyk – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
12. Marcin Kijak – posiadał 1 zagrodę, 2 ogrody i odrabiał pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu.
W 1765 roku w Wólce Gołębskiej mieszkało 4 chałupników, którzy nie posiadali ani zagrody ani ogrodów i odrabiali pańszczyznę w wymiarze 1 dnia w tygodniu (tzw. dni piesze). Należeli do nich: Jan [nazwisko zapisane nieczytelnie], Bartek Zachariasz, Tomek Korpysa, Bartek Wójcik.
Poza pańszczyzną, mieszkańcy Wólki Gołębskiej byli zobowiązani do innych prac, m.in. pełnienia kolejno stróży dziennej i nocnej w dworze gołębskim, załadunek statków na Wiśle, pomoc do młynów wodnych oraz wyplatali maty ze słomy dworskiej (służące jako m.in. izolacja).
Budynki w Wólce Gołębskiej należące do majątku Starostwa Niegrodowego Gołąb
Karczma należała do arendy gołąbskiej. Był to budynek drewniany, kryty gontami. Po prawej stronie tej karczmy za drogą znajdowała się cegielnia „o dwu szopach, jedna z piecem z cegły murowanym wielki, w którym wypalić można cegły trzydzieści tysięcy naraz, na palach z dołu tarcicami a z góry gontami pokryta. Druga szopa także na palach długa i wielka słomą pokryta, za tą szopą studnia i skrzynie do gliny znajdują się”.
Istniał także młyn: „Młyn pływający na Wiśle, nowy, dobry, pod Wólką Gołębską, o jednym kole, do arendy gołąbskiej przyłączony, do której także jest trzech poddanych ciągłych z Gołębia, ci poddani odbywają dzień do arendy, w jednym tygodniu dwa dni, a w drugim jeden”.
Bibliografia:
- Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Skarbu Koronnego, seria 11 ASK LVI – Inwentarz Starostw, Inwentarz starostwa gołąbskiego. Województwo lubelskie, sygn. 75.