Nie tylko Bonów, czyli wsie, które były

bonow

Bonów, źródło zdjęcia tu

Na dawnych mapach okolic Gołębia widnieją nazwy zapomnianych, małych miejscowości. Sioła te należały do parafii Gołąb, co potwierdzają wpisy metrykalne z XIX wieku. Informacje na temat tych osad znajdują się np. w Słowniku historyczno-geograficznym ziem polskich w średniowieczu. Wioski położone najbliżej Wisły zostały zniszczone w czasie XVIII i XIX-wiecznych powodzi. Wsie, które były to Bonów, Gąsiorków, Gronki, Kamelanka, Kudłów, Oleśniak.

BONÓW 

Bardzo mocno zapisał się w pamięci mieszkańców Gołębia. Miejsce, gdzie znajdowała się wieś, jest dobrze znane i odwiedzane przez rodziny pochodzące z Bonowa oraz turystów. Data powstania osady jest trudna do ustalenia, na pewno odnotowano ją w 1781 roku, wieś została wysiedlona w 1936-37 roku. Znajdowały się tu 63 domostwa, w których mieszkało 330 osób, było 6 studni, funkcjonowała szkoła (w mieszkaniu Franciszka Wydry), działały dwa sklepiki, karczma, tartak, stolarnie. Ziemia, jaką uprawiali gospodarze, była piaszczysta i mało urodzajna. Mieszkańcy Bonowa słynęli z uczciwości i pracowitości.

W latach 1935-36 tereny wsi zostały wykupione przez Ministerstwo Spraw Wojskowych i przeznaczone na poligon dla Oficerskiej Szkoły Lotniczej w Dęblinie. W 1936 roku pierwsza grupa gospodarzy z Bonowa osiedliła się w okolicach Siostrzytowa w powiecie lubelskim, nowa osada została nazwana Bonów, obecnie jest to Kolonia Bonów. Rok później pozostali mieszkańcy wsi przesiedlili się w okolice Bychawy w powiecie lubelskim dziś ta miejscowość to Kolonia Bychawka III.

W latach 1959-60 tereny wsi Bonów zostały przekazane Ministerstwu Rolnictwa i Leśnictwa i były stopniowo zalesiane.

Bonów został wspomniany w książce pt: Osady zaginione i o zmienionych nazwach historycznego województwa lubelskiego:

Wieś w parafii Gołąb notowana w 1781 r. Bonow vel Brunow występuje w 1787 r. i 1789 r. Bonów od 1827 r. Około 1936 roku mieszkańców wsi Bonów przeniesiono na grunta Siostrzytowa, gdzie założyli drugą wieś o tej nazwie, gdyż tereny starej wsi zabrano im pod lotnisko (…). Zlikwidowana wieś w okresie międzywojennym leżała na wschód od Gołębia.

bonow

Mapa przedstawiająca Bonów w 1808 roku, źródło grafiki tu.

Dzisiaj tereny wsi Bonów wyglądają tak:

kapliczka

Kapliczka wzniesiona w 60. rocznicę wysiedlenia Bonowa i ustawiona na miejscu, gdzie zaczynała się wieś, źródło zdjęcia tu

bonow szkola

Tabliczka znajdująca się na miejscu domu Franciszka Wydry, w którym mieściła się szkoła, źródło zdjęcia tu

bonow

W oddali wiata w Bonowie, źródło zdjęcia tu.

GĄSIORKÓW

Nazwa tej wsi pojawia się w księgach metrykalnych do połowy lat 20. XIX wieku:

(…) w Gąsiorkach wsi do Gminy Borowskiej należącej (…).

Osada została zapisana jako Gąsiorki, Gąsiorków. Wieś znajdowała się w okolicach Borowej i prawdopodobnie została zniszczona przez powódź. Miejscowość ta nie została odnotowana w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. 

GRONKI 

Wieś położona między Wólką Gołębską a Gołębiem. Tu istniał przewóz wiślany, w XVII wieku wieś liczyła 22 domy, znajdowała się tu karczma należąca do proboszcza gołębskiego. Pod koniec XVIII wieku osada przestała istnieć, prawdopodobnie została zabrana przez Wisłę. W Słowniku historyczno-geograficznym ziem polskich w średniowieczu czytamy:

 W 1564 r. zanotowano, iż przy przewozie wiślanym, zwanym Gromkym, „jest nowa osada wolaków”. W ciągu następnych dziesięcioleci przekształciła się ona w samodzielną wieś, notowaną w parafii gołąbskiej. W 1598 r. zapisano ją Gronki, podobnie w 1611 r., zaś w 1603 r. Grunki. W 1664 r. nosiła ona nazwę Gromkowa Wola i miała 22 domy, w 1673 r. już tylko dwa domy, zaś w 1781 r. jedna chałupa i karczma Proboszczowska (Vis. DL 105 807). Z kolei w 1789 r. zanotowano, iż „wieś Wola Gromkowa […] spustoszała i zaginęła”. Później już nie była notowana. Widocznie została zniszczona przez nurt Wisły, leżała bowiem nad tą rzeką.

KAMELANKA

Jedyna informacja o tej wsi pochodzi ze Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich:

wieś, powiat nowoaleksandrysjki, gmina Irena, parafia Gołąb.

gasiorkow

Mapa przedstawiająca Gąsiorków i Kamelankę, źródło grafiki tu.

KUDŁÓW

Zapomniana osada położona między Matygami a Borową, niewiele o niej wiadomo, prawdopodobnie istniała do połowy XIX wieku. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu podaje:

Leżał na północ od Gołębia. Odnotowano go w rejestrze z 1674 r. jako Kudlow, zaś w 1676 r. Kudłow w parafii Gołąb (ZD XV 19a). Jako Kudłow notowany następnie w wizytacjach z l. 1678 (Vis.DL 100 185), 1721 (Vis.KM 20 362), 1781 (Vis.DL 105 807), 1786 (Perth) i w 1787 (SLDK 445). Na mapie z 1801 (Hld sect 149) widnieje Kudluw opisany „mit Borowi” (z Borową). W trzydziestych latach XIX w. widnieje jeszcze na mapie na południe od Dęblina (TK). Zniknął w połowie XIX w. zapewne zniszczony przez Wisłę.

kudlow

Mapa przedstawiająca Kudłów, źródło grafiki tu.

1850 map

Mapa z 1850 roku, przedstawiająca wsie Kudłów i Kamelanka (jako Kamalionka), źródło grafiki tu.

OLEŚNIAK

Obecnie to nazwa łąki, lasu gdzieś między Gołębiem a Wólką Gołębską, w XIX wieku istniała tam mała osada Oleśniak. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu podaje:

W 1870 r. w parafii Gołąb odnotowano wieś Oleśniak. Notowano ją ponadto w 1899 r. Brakuje jej w spisach z XX w. Jedynie na mapie pow. puławskiego z 1953 r. obok Gołębia zaznaczono las Oleśniak, zaś w 1971 r. odnotowano w tej wsi łąki Oleśniak (UN 118 17). Osada istniejąca w XIX w. musiała więc zaginąć niedługo po założeniu albo została wchłonięta przez Gołąb.

olesniak

Fragment mapy z 1937 przedstawiający okolice Gołębia z osadą Oleśniak, źródło grafiki tu

Gąsiorków, Gronki, Kamelanka, Kudłów, Oleśniak to wsie zapomniane, istnieje bardzo niewiele informacji na ich temat, trudno powiedzieć, ile liczyły domostw i mieszkańców oraz kiedy dokładnie przestały istnieć.
Jedyne ślady, jakie zostały po tych osadach, to zapis na dawnej mapie i kilka zdań w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. 

Opracowała Małgorzata Daniłko

Bibliografia:

  1. Halina Osiak, A tam szumi tylko las. Dzieje przesiedlonej wsi Bonów, wydawca Towarzystwo Przyjaciół Gołębia, 2014.
  2. Stefan Wojciechowski, Osady zaginione i o zmienionych nazwach historycznego województwa lubelskiego, Warszawa 1986.
  3. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880-1914, http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/, [dostęp: 17.01.2017].
  4. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, http://www.slownik.ihpan.edu.pl, [dostęp: 17.01.2017].

 


Copyright by Gołąb nad Wisłą 2016
Wszystkie prawa zastrzeżone. Powielanie części lub całości artykułów, zdjęć i innych materiałów graficznych tylko za zgodą autorów strony.

4 Comments

Add Yours
  1. 3
    Jendrula

    Przypomnę swój wcześniejszy komentarz: „Do roku 1822 w Księgach Parafialnych pojawiają się dwie nazwy miejscowości : Gąsiorków i Kamelanka. Prawdopodobnie obie nazwy dotyczą tej samej wsi i były częścią wsi Borowa lub też stanowiły oddzielną miejscowość. Wg. starych map wieś lokowana była przy ujściu rzeki Wieprz do Wisły. Prawdopodobne jest, że Wisła zmieniła w tych latach koryto i wieś znalazła się na lewym brzegu lub uległa zniszczeniu. Po 1822 r. nazwiska mieszkańców wsi Gąsiorki /Gąsiorków,Kamelanka/ pojawiają się we wsi Borowa. Wg. historycznych opisów rzeka Wieprz wcześniej uchodziła do Wisły w okolicach Stężycy”.Może to jest rozwiązanie naszej zagadki.

    • 4
      Gołąb nad Wisłą

      Pamiętam Pana komentarz. Wątpię, żeby obie nazwy dotyczyły tej samej wsi, ponieważ Gąsiorków należał do Gminy Borowa, a Kamelanka do Gminy Irena. Najlepiej byłoby zapytać mieszkańców z Borowej, czy istnieją takie nazwy pół lub łąk jak właśnie Kamelanka i Gąsiorków w okolicach ich wsi. Wieprz rzeczywiście uchodził do Wisły w okolicach Stężycy, na pewno w XV wieku, potem ta granica mogła się przybliżać do obecnej i być może dawniej Kamelanka leżała po „naszej” stronie Wisły. Jeszcze nie znalazłam mapy koryta Wisły z XIX wieku. Pozdrawiam!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *