15 sierpnia 1920 roku w Gołębiu

15 sierpnia 1920

Pomnik w Gołębiu, źródło zdjęcia tu.

„…z otchłani klęski wydobyliśmy się na wierzch, aż ku szczytom tryumfu. Sprawiły ten cud armia, rząd i naród. Oby najdalsze pokolenia mogły się uczyć na tym przykładzie, co można zdziałać, gdy (…) cały naród poprzysięgnie sobie muszę zwyciężyć…”

 Adam Grzymała-Siedlecki, Cud Wisły: wspomnienia korespondenta wojennego,Warszawa 1921.

Bitwa Warszawska to jedna z najważniejszych bitew w dziejach Polski i Europy. Nasza miejscowość wpisuje się w tę piękną historię. Co wydarzyło się w Gołębiu latem 1920 roku?

W czasie wojny polsko-bolszewickiej toczącej się w latach 1919-1921,  w Gołębiu i w okolicy przebywały wojska polskie pod dowództwem Naczelnika Józefa Piłsudskiego. 15 sierpnia Marszałek był w Gołębiu, a 16 sierpnia spod Dęblina wojska te ruszyły do ataku na Armię Czerwoną, która zagrażała Warszawie. To uderzenie znad Wieprza, przesądziło o zatrzymaniu bolszewików i zwycięstwie w Bitwie Warszawskiej.

pod dęblinem

 Józefa Piłsudski pod Dęblinem, źródło grafiki tu

Podpis pod ilustracją:

„Rok 1920. Marszałek Piłsudski na placu boju pod Dęblinem nad Wisłą. Naczelny Wódz Józef Piłsudski przewidując, że bolszewicy uderzą całą siłę na Warszawę i że zechcą sforsować Wisłę pod Płockiem, zdołał pod koniec lipca 1920 roku w miejscu zasłoniętem przez twierdzę Dęblin i ujście Wieprza zebrać dwie armie, jedną pod dowództwem Rydza Śmigłego, a drugą pod wodzą generała Sierskiego. Stanowszy zaś sam na czele tych armii, odbywał w nich przeglądy, wzmacniał w nich ducha i czekał swobodnej chwili na uderzenie na wroga, nie domyślającego się nawet ich istnienia.”

Józef Piłsudski doskonale wiedział o tym, jakie znaczenie dla bolszewików ma zdobycie Warszawy, dlatego osobiście odbywał przeglądy wojsk zgromadzonych w Dęblinie, Gołębiu, Puławach oraz innych pobliskich miejscowościach, przyznawał odznaczenia wojskowe i oczekiwał pełnego zaangażowania od każdego żołnierza, jak to wynika z fragmentu rozkazu operacyjnego wydanego 15 sierpnia 1920 roku:

„…wszystkie wojska zrozumieć muszą, że bitwa ta rozstrzyga losy wojny i kraju i że dać ona może pożądane rezultaty tylko przy najwyższym wysiłku sił i woli, każdego poszczególnego żołnierza i oficera…”

Kontrofensywa wyszła znad Wieprzahttp://pbpryki.pl/kontrofensywa-wyszla-znad-wieprza/.

12 sierpnia 1920 roku zebrały się wszystkie dywizje gotowe do uderzenia znad Wieprza. W okolicach Dęblina stacjonowała 14 Dywizja Piechoty pod dowództwem generała Daniela Konarzewskiego: 27 BP generała Michała Milewskiego w składzie: 55 Pułk Piechoty pułkownika Czesława Paszkiewicza i 56 Pułk Piechoty majora Zygmunta Łagowskiego, które stanęły na terenach między Gołębiem a Bonowem, stanowiąc obwód 4 Armii gen. Leopolda Skierskiego.

daniel-konarzewski

Gen ppor Daniel Konarzewski w mundurze wielkopolskim, dowódca 14 Dywizji Piechoty, źródło zdjęcia tu.

Na zdjęciu 55 Poznański Pułk Piechoty (dokładnie 2 kompania 1 Pułku Strzelców Wielkopolskich, Bobrujsk, 1919).

2_kompania_1_PSW_Bobrujsk_1919

55 Poznański Pułk Piechoty, źródło zdjęcia tu

Dokładnie 15 sierpnia w godzinach przedpołudniowych Marszałek Józef Piłsudski był w Gołębiu i dokonał przeglądu wojsk 14 Dywizji Piechoty. Na Grzybku (dawne wzgórze w okolicy skrzyżowania ul. Puławskiej i ul. Krzywej), w imieniu mieszkańców Gołębia, Józefa Piłsudskiego powitał między innymi jego imiennik, Józef Zamojski (informacja ta pochodzi od mieszkańca Gołębia, Kazimierza Zamojskiego).

Przypomnijmy, że 15 sierpnia to święto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, to jedno z wezwań naszego kościoła parafialnego, 15 sierpnia 1920 roku wypadał w niedzielę.

W Gołębiu Józef Piłsudski dokonał dekoracji Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari kpt. Edwarda Korwin-Kossakowskiego, por. Józefa Rataja, ppor. Walentego Matyli oraz sierżantów Teofila Eggebrechta, Stanisława Nowaka i Romana Nawrota z 55 Pułku Piechoty. Po zakończeniu przeglądu wojsk, około godziny 13.00 Józef Piłsudski powrócił do Puław.

Tak wyglądał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari z 1920 roku, który został przyznany dzielnym żołnierzom w Gołębiu:

krzyż srebrny

Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari, źródło zdjęcia tu.

W najważniejszych dniach bitwy warszawskiej Józef Piłsudski przebywa poza Warszawą, między innymi w Dęblinie i w Puławach. Właśnie w Puławach podjął słuszną decyzję o uderzeniu znad Wieprza na Mińsk Mazowiecki na tył armii bolszewickiej, co przesądziło o zwycięstwie. Kontrofensywa ruszyła o 4 rano w poniedziałek 16 sierpnia, dzień po wizycie w Gołębiu, zgodnie z planem zawartym w rozkazie Józefa Piłsudskiego:

„…obejmuję bezpośrednie kierownictwo nad kontrofensywą (…) zadaniem 4 Armii jest uderzenie i jak najszybsze posunięcie się w kierunku północnym, ażeby ruch ten zdegażował obronę Wisły między Dęblinem, a Warszawą (…) ja będę znajdował się dnia 16 VIII na skrzyżowaniu szos Dęblin-Kock i Warszawa-Lublin pozostawiając szefa sztabu w Puławach…”

Kontrofensywa wyszła znad Wieprzahttp://pbpryki.pl/kontrofensywa-wyszla-znad-wieprza/.

Pamiątkowa tablica w Puławach:

IMGP4242 Tablica Na Pamiątkę Rozkazu Józefa Piłsudskiego...

Tablica upamiętniająca pobyt Józefa Piłsudskiego w Puławach, źródło zdjęcia tu.

„…w poniedziałek 16 sierpnia rozpoczęło się kontruderzenie znad Wieprza na rozrzuconą wzdłuż 100 kilometrowego frontu sowiecką Grupę Mozyrską.  IV Armia i przeznaczona do ofensywy część III Armii liczyły łącznie ponad 45 tysięcy bagnetów i szabel, 187 dział i około 750 karabinów maszynowych. Współpracowały w tymi wojskami cztery pociągi pancerne i pięć samolotów(…) wojska polskie dysponowały na tym kierunku  co najmniej pięciokrotną przewagą nad kompletnie zaskoczonym nieprzyjacielem…”.

Andrzej Przedpełski, Manewr znad Wisły i Wieprza w 1920 roku [w:] Dęblin wczoraj i dziś, Dęblin 2006.

Niestety nie udało się nam odszukać zdjęć Józefa Piłsudskiego z Gołębia, ale prezentujemy zdjęcia z sierpnia 1920 roku z Dęblina.

Samochód Józefa Piłsudskiego z sierpnia 1920 roku, być może właśnie tym autem przyjechał z Puław do Gołębia:

piłsudski z samochodem

Józef Piłsudski, sierpień 1920, źródło zdjęcia tu

Józef Piłsudski w Dęblinie, 13 sierpnia 1920 w czasie przeglądu dywizji Grupy Uderzeniowej, od lewej gen. Leonard Skierski, w środku gen. Paul Henrys.

Bitwa_Warszawska-1_internet_700_499_80

Józef Piłsudski w Dęblinie, 13.08.1920,  źródło zdjęcia tu.

Społeczność żydowska Dęblina wita Józefa Piłsudskiego, 13 sierpnia 1920.

zydzi-pilsudski (1)

Józef Piłsudski w Irenie, 13.08.1920, źródło zdjęcia: tu.

Na pamiątkę tamtych dni walki o granice i wizyty Marszałka Józefa Piłsudskiego, mieszkańcy Gołębia w 1930 roku wznieśli pomnik, na którym widnieje napis:

„Bohaterem poległym w walkach o niepodległość i całość granic Ojczyzny społeczność gminy Gołąb 1930”.

Opracowała Małgorzata Daniłko

Bibliografia:

  1. Jan Bańbor, Manewr znad Wieprza, http://mazowsze.hist.pl/files/Rocznik_Minsko-Mazowiecki/Rocznik_Minsko-Mazowiecki-r2001-t7/Rocznik_Minsko-Mazowiecki-r2001-t7-s58-80/Rocznik_Minsko-Mazowiecki-r2001-t7-s58-80.txt, [dostęp: 26.09.2016].
  2. M. Czapla, Zniknął? Podał się do dymisji? Pojechał na front? Marszałek Piłsudski przed Bitwą Warszawską,  http://nowahistoria.interia.pl/ii-rzeczpospolita/news-zniknal-podal-sie-do-dymisji-pojechal-na-front-marszalek-pil,nId,1490769#utm_source=paste&utm_medium=paste&utm_campaign=chrome, [dostęp 26.09.2016].
  3. Adam Grzymała-Siedlecki, Cud Wisły: wspomnienia korespondenta wojennego,Warszawa 1921.
  4. Zbigniew Kiełb, Józef Piłsudski w Puławach, http://zbigniewkielb.pulawy.pl/artykuly/pilsudski.pdf, [dostęp 26.09.2016].
  5. Andrzej Przedpełski, Manewr znad Wisły i Wieprza w 1920 roku [w:] Dęblin wczoraj i dziś, Dęblin 2006.
  6. Kontrofensywa wyszła znad Wieprza, http://pbpryki.pl/kontrofensywa-wyszla-znad-wieprza/, [dostęp 26.09.2016].

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *